Kültür Evi

Beyarmudu (Pergama) Camisinin Tarihi Geçmişi



1831 yılında Osmanlı idaresinin gerçekleştirdiği nüfus sayımında Mesarya kazasına bağlı “Pergamo” köyünün 16 kişilik nüfusunun tamamının Müslüman olduğu belirlenmiştir. Yine Vergi defteri olarak bilinen 1833 yılına ait Temettuat Defterinde köyün Müslüman nüfusuna ait 5 hane ev, 1 mandıra, 464 dönüm tarla, 8 dönüm bağ-bahçe, 2 adet değirmen-dolap-havuz-kuyu, 2 dönüm dut ağacı ve 43 adet zeytin ağacı bulunduğu kayıtlıdır. 1960 yılı nüfus sayımında köyde 826 Kıbrıslı Türk bulunduğu belirlenmiştir.


Köydeki en eski caminin kesin inşa tarihi şimdilik bilinmemektedir. Ancak XVIII. Yüzyılın başlarına kadar Rum olan köy nüfusun köyü terk edip Xylotymbou’ya yerleştikleri, onların yerine de köye İslam nüfusunun gelip yerleştiği düşünülürse, köyün en eski camisinin bu tarihlerden sonra inşa edilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim cami harimindeki mihrap levhasında “H 1318” (1900) tarihi kayıtlı iken, camiye ana giriş kapısının üst başında ise “Sene 1326” (1908) tarihi kayıtlıdır. 


Cami, Kadastro Dairesi’nin 1910 yılında çizmiş olduğu köy içi tapu haritasında 13 numaralı parselde yer almaktadır. Bu haritada, caminin cephesinde şimdiki kemerli son cemaat yeri bulunmasına karşın, caminin o sıralarda minaresinin olmadığı görülmektedir. 


Köyün en eski camisinin şekli ile mevcut caminin tamir edilmesine ilişkin bilgilerimiz Evkaf arşiv belgelerine dayanmaktadır. 1911 yılı itibarıyla köyde harap durumda olan çok küçük bir cami bulunmaktaydı. Köyden gelip geçen “Mesarga” köylüleri ibadetlerini bu camide yaparlardı. Köylüler camilerini tamir etmek ve onu genişletmek için kendi aralarında £ 14 toplamışlar, inşaat için gerekli olan taş ile toprağı caminin yanına taşımışlar ve iş gücünü karşılamayı da taahhüt etmişlerdi. Ancak fakir olmaları nedeniyle Evkaf İdaresinin de cami inşaatına mali katkı sağlaması arzusundaydılar. 

23.3.1911 tarihinde Evkaf murahhaslığına bir dilekçe gönderen köy muhtarı, Köy komisyonunun iki üyesi ve cami vakfı mütevellisi, tehlikeli durumda olan camilerinin tamir edilmesini talep etmişlerdir. Ayrıca bu yazıda, ihtiyaç duyulan taşların sağlanması ile işgücünün köylüler tarafından üstlenileceği belirtilmiştir. Yine 9.5.1911 ile 4.8.1911 tarihlerinde Evkaf murahhaslığına iki ayrı yazı gönderen köylüler, caminin orta kirişinin kırılmış olması nedeniyle dört aydan beridir yapının tehlikeli durumda olduğunu, caminin yeniden yapılması için yaklaşık olarak £ 40 gerektiğini ve inşaatın taş ile işçiliğinin köylüler tarafından karşılanacağını belirtilmişlerdir. Ancak 22.3.1912 tarihinde yapılan keşif metrajında, yeni bir caminin yapımı için £ 57, 19 şilin ve 4 kuruşa ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir. Evkaf Arşivindeki ilgili dosyanın kapağına kayıtlı olan Evkaf müdürü Musa İrfan beyin 25.3.1912 tarihli bilgi notunda, köylüler tarafından sürdürülen çalışmaların tatmin edici bir şekilde tamamlanması halinde, caminin tamiratına £ 20 katkı sağlanması önerilmiştir. Tamirat çalışmaları tamamlanmış olacak ki, 16.4.1912 tarihinde köyün muhtarına Evkaf idaresi tarafından £ 20 verilmiştir. 


Küçük olan eski cami hakkındaki bilgiler ile mevcut yeni cami karşılaştırıldığında, 1911-1912 yılları arasındaki tamiratlar sırasında eski caminin kuzey ile güney duvarlarının güneydoğuya doğru uzatılmak suretiyle cami hariminin genişletildiği, kuzey ile güneydeki duvarların desteklenmesi amacıyla iki yandaki duvarlarda bulunan ikişer pencere arasına birer diresek inşa edildiği ve orta kirişin yenilenmiş olduğu izlenimi edinilmektedir. 


Cami, kuzeybatı-güneydoğu yönüne uzanan boyuna dikdörtgen planlı bir yapıdır. Kırma çatı kırmızı kiremit üst örtülüdür. Kuzeybatı cephesinde kırmızı kiremit üst örtülü son cemaat yeri bulunmaktadır. Son cemaat yerinin cephesinde yuvarlak kemerli üç açıklık, iki yan kenarda ise birer açıklık vardır. 

Harime giriş kapısı yüksek ve yuvarlak kemerlidir. Kapının üst başında rölyef olarak yazılmış “Sene 1326” (1908) kaydı bulunmaktadır. Cami harimi, dört ayrı yöndeki duvarlarda bulunan ikişerden sekiz pencere ile aydınlanmaktadır. Kuzeydoğu ile güneybatı duvarları, iki pencere arasına yapılan birer payanda ile desteklenmektedir. 

Kesme taştan yapılmış olan mihrap kemeri üç dilimlidir. Üst kısmı bir silme ile sınırlandırılmıştır. Silme ile mihrap kemeri arasındaki mihrap yazıtı 1318 (1900) tarihlidir. Mihrabın batı yanındaki minber alçıdan yapılmıştır.


Cami İlk yapıldığı dönemde minaresizdi. Mevcut minare 9.2.1987 - 7.9.1987 tarihleri arasında caminin kuzeybatı penceresinin önüne inşa edilmiş, buradaki pencere ise minareye girişi sağlayan kapı şeklinde tadil edilmiştir. Minarenin kapısı cami harimine açılmaktadır.